УУЛ УУРХАЙН САЛБАР МОНГОЛД ХӨГЖИХ ИРЭЭДҮЙ ҮЛДСЭН ҮҮ

 

2000 оноос өмнөх Монголын эдийн засаг туйлын эмгэнэлтэй, нэн ядуу байсан. Экспортын орлого нь 200-500 сая долларт хэлбэлзэнэ. Үнийн дүнгийн 20-40 хувь нь Эрдэнэтийн зэсийн экспорт, үлдсэн нь малын гаралтай ноос, ноолуур, арьс шир, зэрэг түүхий эдүүд эзэлнэ. Нийт эдийн засаг нь тэрбум доллар давдаггүй. Социализмын үед Оросууд Монголын нутагт хайгуул хийж олон орд, илэрц бүртгэж тэмдэглэсэн боловч, тухайн үедээ алслагдсан нутаг тул нөөцөд бүртгээд үлдээсэн. 1990 он гарч улс орон нээлттэй болсны дараагаар энэ бүх геологи хайгуулын мэдээлэл нийтэд ил болсон. Гэсэн ч дэд бүтэц хөгжөөгүй гэдэг шалтгаанаар гаднынхан манай ордуудыг огт сонирхоогүй. Харин Хятад улсын эдийн засгийн өндөр өсөлт үргэлжилсээр 2006 онд Америк, Япон, Германы дараа орох дэлхийн 4 дэхь том эдийн засаг, түүхий эдийн хамгийн том хэрэглэгч болсон. Тэгээд зогсолгүй эдийн засгийн хэрэглээг нь дэлхийд олборлогдож буй түүхий эдийн нийлүүлэлт хангаж дийлэхгүйд хүрч ашигт малтмалын үнэ богино хугацаанд огцом өссөн. Ингээд өмнө нь хүний хараанд төдийлөн өртөөд байдаггүй байсан Монголын ашигт малтмалын ордууд энэ удаад харин бусдын сонирхлыг хамгийн ихээр татах болсон нь бидний хувьд том завшаан болсон.

 

Хонг-Конгийн хөрөнгийн биржид бүртгэгдсэн Хөшөөтийн нүүрсний орд газрын тусгай зөвшөөрлийг эзэмшдэг “Mongolia Energy Corporation Limited” компани нийт 6.1 тэрбум ширхэг хувьцаа гаргаж 27.0 тэрбум Хонг-Конг доллар, Нью Йоркийн хөрөнгийн биржид бүртгэлтэй Оюутолгойн ордын эзэмшигч Айвенхоу майнз компани 424.9 сая ширхэг хувьцаа гаргаж 5.6 тэрбум канад доллар, Хонг-Конгийн хөрөнгийн биржид Ухаа худгийн нүүрсний ордыг эзэмшдэг Mongolia Mining Corporation 650 сая доллар, Австралийн хөрөнгийн биржид “Хүннү Коал” 20 сая долларын санхүүжүүлэлтийг тус тус татаж байсан нь Монголчууд модонд орсныг бүрнээ илтгэнэ.

 

Гаднын хөрөнгө оруулагчдаас дутахааргүй Монголын толгой баячууд бүгд шахуу өөрийн гэсэн ашигт малтмалын ордтой чаддаггүймаа гэхэд хувьцаа эзэмшигч болох гэж уралдан гүйж байсан цаг. Иймээс лицензийн наймаа энэ үед их газар авсан. Олон ч хүн мөнгөтэй болсон бас олон ч хүн модоо барьсан. Гаднынхан мөнгөө үзүүлж ирээд орд газар олдож л байвал юуных нь хамаагүй авах гэнэ ялангуяа Хятадууд. Монголчуудын зан л юм хойно хэлсэн ярьсандаа байна гэж огт байхгүй. Өмнөх өдөр нь худалдан авагчтайгаа лицензийнхээ үнэ ханшыг яг таг тохирчхоод маргааш нь утсаа авахгүй алга болно. Бодвол хэтэрхий хямд үнэ хэлсэн болохоор авах гээд байна гэж хардаа биз. Харамсалтай нь сайхан цаг удаан үргэлжлээгүй. Одоо нөгөө үнээ нэмээд пээдийгээд байсан гар тохиролцсон үнэнээсээ арав дахин хямд үнэ хэлээд ч зарж чадахгүй байсаар улсад хураалгасан сурагтай.

 

Энэ үед маш олон ордууд уул уурхайн төсөл болон хэрэгжиж Монголын эдийн засагт маш том нэмэр болсон. Нийт экспорт 6 тэрбум доллар давж түүний 90 хувь нь уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлж, дотоодын нийт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл 10 тэрбум доллар давж үүний үйлдвэрлэлийн салбарын 70 хувийг уул уурхайн салбал дангаараа бүрдүүлж байсан. Иймээс уул уурхайн салбар манай улсад ямар өөрчлөлт авчирсныг саяны хоёр статистик тодорхой харуулаад өгөх байх. Харамсалтай нь энэ том боломж, энэ их өсөлтийг бид бүрэн дүүрэн ашиглаж чадаагүй нь дэндүү харамсалтай.

 

Төр нь яг л лицензийн наймаачин шиг аашилсан. Хөрөнгө оруулагчтайгаа хийх тохиролцоогоо хэдэн сар жилээр хойшлуулна. Арай гэж ойлголцоход эргээд зан нь хувираад алга болчихно. Гэнэтийн ашгийн татвар, олон нэртэй хуулийн төсөл боловсруулж дээрэм шахуу зүйл хийнэ. Энэ мэт манай төрийн үл ойлгогдох харилцаа нээх удаагүй гаднын хөрөнгө оруулагчдыг бараг бүгдийг гарч явахад хүргэсэн. Монголтой харьцсан хэдэн жилийн хугацаанд хөрөнгө оруулагчид ихийг ойлгоо биз. Уул уурхайн төсөл болж хөгжсөн ихэнх ордын анхны хөрөнгө оруулагчид нь хувьцаагаа өөр бусдад шилжүүлээд бүгд Монголоос гараад явсан. Хөрөнгө оруулахаар сонирхож байснууд нь дүүрч хөрөнгөө оруулж бүтээн байгуулалтаа хийгээд эхэлцэн байсан Хүннү Коал, Фрофеси Коал, Айвенхой Майнс, Совт Говь Сандс, Би Эч Би Биллитон бүгд өөрийн эзэмшлийн хувьцаагаа хямдхан зараад Монголоос гарч явцгаасан. Хаа очиж Монгол компаниуд болох Мак, Энержи Ресурс, Петро Матад гэсэн дотоодын хөрөнгө оруулагчид нь зууралдаад явжил байна.

 

Бид уул уурхайн алтан үед бүгдээрээ уул уурхайд л хөрөнгөө оруулчихвал том гарын бизнес эрхлэгч, асар их хөрөнгийн эзэн болно гэж нийтээрээ гэнэн мөрөөдөж байж. Монголын хамгийн том бизнес эрхлэгчид нийлээд босгосон Энержи ресурс компани улсад 7-8 төрлийн татвар тогтмол төлнө. Эдгээрийн 5-6 нь ашиггүй ажилласан ч төлөх нөөц ашигласны, ус ашигласны агаарын бохирдол, гаалийн татвар зэрэг багтана. Мөн ашигтай ажиллавал орлогын албан татвар нэмэгдэнэ. Өнгөрсөн 5 жилийн хугацаанд дан Энержи Ресурс гэх компани 1 их наяд төгрөгийн татвар улсын төсөвт хуримтлуулсан байна. Дээр нь сум орон нутагт төвлөрүүлсэн татвар, хураамжууд нэмэгдэнэ. Мөн дотоодын 3500 аж ахуйн нэгжүүдээс 3.2 их наяд төгрөгийн худалдан авалтыг хийсэн байна. Уул уурхайн салбар нь бусад бизнесийн салбаруудыг бодвол харьцангуй хүнд аж үйлдвэрлэл тул энэ салбарын ажилчдын цалин хөлс бусад салбаруудаасаа хамгийн өндөр байдаг дээр 4000 ажлын байр бий болгосон байдаг. Ганц “Энержи Ресурс” ХХК-ын улс орондоо бүтээн бий болгосон үр өгөөжийг дурдахад л ийм байна. Харамсалтай нь “Энержи Ресурс” ХХК нь хөрөнгө оруулгчиддаа сүүлийн 5 жилд ганц мөнгөний ноогдол ашиг хувиарлаагүй байдаг.

 

Уул уурхай нь тухайн улсдаа өгөөж өндөртэй хэдий ч хөрөнгө оруулагчидад түмэн бэрхшээл дагуулдаг зовлонтой бизнес. Иймээс уул уурхайгаа түшиглэн хөгжиж чадсан Австрали, Чили улсын туршлагаас судлахад засгийн газар нь хөрөнгө оруулагчиддаа найр тавин хамтарч ажилладаг. Харин манай улсад хөрөнгө оруулагчид нь засгийн газрыг гуйдаг зүй тогтолтой болчхож. Эдийн засгийн хямралыг энэ олон уул уурхайн компаниуд нуруун дээрээ үүрсээр Монголын эдийн засгийг өнөөдөртэй учруулсан гавьяатнууд хэдий ч өөрсдөдөө бол нэг төгрөгийн ч ашиг хийж чадаагүй байдаг. 2017 он сайхан жил болж ашигт малтмалын үнэ буцаад сэргээд ирлээ. Эдийн засгийн өсөлтийг бий болгож байгаа салбар нь ч уул уурхай л байна.

 

Энэ өсөлт хэр удаан үргэлжлэхийг сайн мэдэхгүй ч өмнөх үед хэрэгжсэн төслүүдээс өөрөөр ашиглалтанд орох уул уурхайн төсөл хөтөлбөрүүдийн нэрс огт сонсогдохгүй байна. Бодвол гаднынхан ч тэр, дотоодынхон ч тэр зүрх нь үхцэн юм билүү. Хамгийн сонирхолтой нь Өнөөгийн Монголын хамгийн том гэсэн бизнес эрхлэгчдээс дахиад уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулах сонирхол хэвээрээ юу гэж асуувал юу гэж хариулах бол?

“ТӨРИЙН АЛБЫГ НАМЫН ХҮНЭЭР ДҮҮРГЭСНИЙ ГАЙ ЗТХЯ ГЭЛТГҮЙ БҮХ САЛБАРТ НҮҮРЛЭЖЭЭ”

  УБТЗ-ын зөвлөх, Монголын Улсын Зөвлөх инженер, Хөдөлмөрийн баатар Р.Раштай ярилцлаа. -Монголын төмөр ...

Л.Оюун-Эрдэнэ: Улс төрийн соёлтой жишиг тогтохын эхлэл боллоо

  УИХ-ын дарга М.Энхболд "Миний бие хэн нэгнийг албан тушаалд томилж, авлига авч байгаагүй. Гэхдээ 60 тэрбумын ...

Орос Европын гүрэн болоход 150 жил хэрэгтэй гэв үү?

  Эдвард Радзинскийн “Сталин. М, 2007” номын (Баабарын орчуулга) сонирхолтой хэсгээс дахин эшлэе:   1944 ...

БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И Монголд айлчилна

  Монгол Улсын Гадаад Харилцааны Сайд Д.Цогтбаатарын урилгаар БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн гишүүн, Гадаад ...

Д.ОЮУНХОРОЛ ГИШҮҮН ГЭРЭЛ ЗУРАГЧИДТАЙ ХАТУУ ТЭМЦЭНЭ ГЭВ

  УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхоролын жиргээ өчигдөр цахим хуудсанд нэлээн хүчтэй тарав. Тэрбээр өөрийнх нь зургийг ...

Яамдаас илэрсэн 115 согтууруулах ундааг ажлын байрнаас гаргуулжээ

  ЗГХЭГ-аас томилогдсон ажлын хэсэг  13 яам, 12 агентлаг, НЗДТГ-т “Сахилга хариуцлага, дэг журмыг чангатгах ...

Монгол Улсын Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар: Ван И сайд Монгол Улсад айлчлах нь Монгол Хятадын харилцааны баярт үйл явдал

8-р сарын 21-нд Элчин сайд Шин Хаймин Монгол Улсын Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатартай уулзаж, талууд БНХАУ-ын Төрийн ...

Элчин сайд Шин Хаймин Монгол Улсын Шадар сайд Ө.Энхтүвшинтэй уулзалт хийлээ

8-р сарын 20-нд Элчин сайд Шин Хаймин Монгол Улсын Шадар сайд Ө.Энхтүвшинтэй уулзаж, талууд хоёр талын харилцаа, ...

Элчин сайд Шин Хаймин Бээжингийн Дипломат байгууллагын үйлчилгээг эрхлэх газрын төлөөлөгчдийг хүлээн авч уулзлаа

8-р сарын 16-нд Элчин сайд Шин Хаймин Бээжингийн Дипломат байгуулагын үйлчилгээг эрхлэх газрын дэд дарга Чэнь ...

“ПАНДАГИЙН ТЭВРЭЛТ” БА У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ХУВЬ ЗАЯА

Панда аюултай үедээ маш аюултай. Панда устгах амьтнаа баавгайн араншингаар тэвэрч аваад, нугасалж алдаг. ...

Хятадын Ардын чөлөөлөх арми байгуулагдсаны 91 жилийн ойн баярын хүлээн авалтыг сүр жавхлантай зохион байгууллаа

Хятадын Ардын чөлөөлөх арми байгуулагдсаны 91 жилийн ойг тохиолдуулан, БНХАУ-аас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ 7-р сарын ...

Элчин сайд Шин Хаймин Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын Ерөнхий захирлын орлогч Рэнь Минхуйтай уулзлаа

7-р сарын 27-нд Элчин сайд Шин Хаймин Дэлхийн Хепатитын өдөрт оролцхоор Монгол Улсад хүрэлцэн ирсэн Дэлхийн эрүүл ...

АРДЧИЛСАН НАМ МЭДЭГДЭЛ ХИЙЛЭЭ

ЗТХЯ-ны удирдах албан тушаалтнууд нэгнийхээ амь насанд хүрсэн асуудлаар АРДЧИЛСАН НАМ МЭДЭГДЭЛ хийж байна.      Дэлгэрэнгүй...

Нүүрсний гэрээг ил болгоё, Ерөнхий сайд аа?!

  “Эрдэнэс Таван­толгой” ХК, орон нутгийн “Тавантолгой” ХК-ийн дунд байсан мөргөцөг өнгөрсөн ...

Б.Бахытгүл: Би Д.Мураттай хэзээ ч тохиролцохгүй

  УИХ-ын гишүүн Д.Муратад холбогдох хэргийн шүүх хурал өчигдөр Баянзүрх дүүргийн анхан шатны шүүхэд боллоо. ...

Г.Уянга: Хоёр сайхан аавтай, би азтай хүн

  Тээр жилийн зэврүүхэн өдрийг бүүр түүрхэн санадаг юм. Би сургуульд ч ороогүй, 5 нас арай хүрээгүй байсан. ...

МАН-ын Хяналтын хорооны “матрын нулимс”

  “Матрын нулимс” хэмээх хэлц бий. Их ч ашиглагддаг. Гэхдээ бодитоор матрын нулимс гэж чухам юу вэ ...

ЗТХЯ-НЫ ГАЗРЫН ДАРГА НЭГНИЙХЭЭ АМИНД ХҮРЧЭЭ

  Зам тээврийн хөгжлийн яамны байр буюу Засгийн газрын 13 дугаар байранд өчигдөр/08.09/ 22:00 цагийн орчимд онц ...

Д.ГАНТУЛГЫГ ШҮҮХ ХУРАЛД СЭТГЭЦ МЭДРЭЛИЙН ЭМЧ ОРОЛЦОНО

  УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулгад холбогдох иргэн Ч.Наранзаяаг хүчирхийлсэн гэх хэрэгт гэм буруутай эсэхийг ...

СЕХ Иргэний Зориг Ногоон Намыг бүртгэхээс татгалзлаа

  УИХ-ын нөхөн сонгуульд оролцохоор 14 нам хүсэлтээ өгснөөс 13 нь сонгуулийн төв байгууллагад бүртгэгдээд ...

БНХАУ-ын дарга Руандад айлчиллаа

  КИГАЛИ. /Xinhua/. БНХАУ-ын дарга Си Жиньпин өчигдөр Руандад айлчлал хийснээр тус улсад айлчилж буй БНХАУ-ын ...

Ерөнхий сайд аа, Засаг дарга нар НИНЖА нарын амиа алдсан хэргийг хав дараад байна

  Ерөнхий сайд аа, НИНЖА нар Монгол Улсын газар нутгийг экологийн сүйрэлд оруулж алтны судал илэрсэн эрүүл ...

Сэрэмжлүүлэг: Булган аймагт хоёр хүүхэд аянгад цохиулжээ

  Булган аймгийн Сайхан сумын Ундрах багийн “Хөндлөн бүрд” гэдэг газар /аймгийн төвөөс баруун хойд ...

“ТАВАНБОГД” КОМПАНИЙН ГАЛЕРЕЙН БАЙРАНД ГАЛ ГАРЧЭЭ

Өнөөдөр өглөө Засгийн газрын ордны зүүн талд байрлах, хуучин хэвлэх үйлдвэрийн суурин дээр баригдаад дуусаж ...

МАНСУУРУУЛАХ БОДИСТОЙ ХОЛБООТОЙ ГЭМТ ХЭРЭГ ӨСЧЭЭ

  Монгол Улсын Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс сар бүр зохион байгуулдаг "Нээлттэй шүүх” хэвлэлийн бага ...

ПРОФЕССОР Д.ЧУЛУУНЖАВ: УЙГАРЖИН МОНГОЛ ҮСЭГ, БИЧГИЙН УЧИР, ААЦАА

  Професор Д.Чулуунжав найз өөрийн бичвэрийг блогтоо тавьж тус болооч гэж хүссэний дагуу түүний өгүүллийг ...

Баабар: Бүгд Найрамдах Дорнод Монгол Ард Улс

  (МОНГОЛ ТҮҮХ дөрвөн боть номын хэсгээс)   Монгол-Зөвлөлтийн арми манжуурыг чөлөөлөхөд Манжгогийн ...

БАЯР НААДМЫН ӨДРҮҮДЭД 337 ХҮҮХЭД МЭНДЭЛЖЭЭ

  Баяр наадмын үеэр буюу энэ сарын 11-15-ны өдөр улсын хэмжээнд түргэн тусламжийн 4,750 дуудлага ирсний, 83 хувь ...

Б.Гүрсоронзон: Иргэний хүсэлтийг үндэслэн тээврийн хэрэгслийг бүртгэлээс хасна

  Автотээврийн ундэсний төвийн тээврийн хэрэгслийн бүртгэлийн хэлтсийн дарга Б.Гүрсоронзонгоос зарим ...

Наадмын дараа төрсөн элдэв бодлууд

  Дууссаных нь дараа шууд намар болдог наадам дууслаа. Монгол хүн бүр сэтгэлээ догдлоон байж хүлээдэг болохоор ...

Хятад улстай илүү нягт хамтран ажиллахыг ЕХ-нд уриалжээ

  БЭЭЖИН. /ТАСС/. БНХАУ-ын дарга Си Жиньпин Европын Холбоог /ЕХ/ Хятад улстай илүү нягт хамтран ажиллахыг ...

Амралтын тав хоногт амиа алдсан 28 иргэний ослын шалтгааныг шалгаж байна

  Улаанбаатар /МОНЦАМЭ/ Баяр наадам, амралтын өдрүүдийн ЦЕГ, ОБЕГ, баярын өдрүүдийн жижүүр эргүүлийн нэгтгэсэн ...

Усанд урссан амь бүрийн төлөө…

  Зуны дэлгэр цагт хүн бүр агаар салхи, гол ус, ургамал моддыг бараадан зугаалж явна. Бүтэн жилийн стресс ...

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, АТГ-ын дарга Х.Энхжаргалыг огцруулах эсэхийг шийдэх санал гаргав

  Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өнөөдөр УИХ-ын дарга М.Энхболдод ээлжит бус чуулган зарлан хуралдуулах ...

Оросын Холбооны Улсаас Монгол Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд И.К.Азизовын Үндэсний их баяр наадмын мэндчилгээ

    Эрхэм хүндэт монгол найз нөхөд өө!   Ард түмний хамгийн хайртай, зуны дэлгэр баяр цэнгээн Үндэсний ...

Элчин сайд Шин Хаймин БНХАУ-ын Аудитын газрын Ерөнхий аудитор хатагтай Ху Зэжюньтэй ажил хэргийн уулзалт хийв

  7-р сарын 7-нд Элчин сайд Шин Хаймин Монгол Улсад айлчлал хийж буй БНХАУ-ын Аудитын газрын Ерөнхий аудитор ...

«Горизонт» олон улсын отряд залуучуудад орос хэл заахаар Монголыг зорив

ОХУ-д дээд боловсрол эзэмшихийн тулд орос хэл сурах хүсэлтэй монгол оюутан сурагчид нь хэдхэн хоногийн дараа ...

ӨМӨЗО-ны даргын айлчлал Монгол улсад амжилттай зохион байгуулагдлаа

БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Намын хорооны нарийн бичгийн дарга, Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын Байнгын хорооны дарга Ли ...

НӨХӨН СОНГУУЛЬД НЭР ДЭВШИГЧИД ЕСДҮГЭЭР САРЫН 14-НД ТОДОРНО

  СЕХ хуралдаж сонгуультай холбоотой зарим асуудлыг хэлэлцэн, холбогдох шийдвэрийг  гаргажээ. Тухайлбал, ...

Тээврийн хэрэгслийн долоон төрлийн зөвшөөрөл олгож байна

  Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, Хүй долоо худаг дахь авто зогсоолын хэмжээнээс хамааран тээврийн хэрэгслийн ...

ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ МОРЬ ДАГАВАЛ ТОРГОНО

  Энэ жилийн наадмаар хурдан морь дагадаг автомашинуудыг болиулах шийдвэрийг Хурдан морины комисс гаргажээ. ...

60 тэрбумын бичлэгийг шинжилсэн дэлхийд нэртэй компани гэсэн нь подвал түрээсэлдэг хувь хүн байжээ

  Нохойнд барьдаг мод гэдэг шиг  УИХ-ын дарга М.Энхболд тэргүүтнийг буруутгах, харлуулахад ашигладаг ...

Э.ЭРДЭНЭСҮРЭН, С.ЭНХБААТАР НАРЫГ ҮҮРЭГ ГҮЙЦЭТГЭГЧЭЭР ТОМИЛЛОО

  Засгийн газрын өнөөдрийн хуралдаанаар Оюуны өмчийн газрын даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч, Архивын ...

Магнай трейд, М-Ойл, Зам зуур гэх мэт шатахуун түгээх станцууд хуурамч шатахуун зарж байна

  Монголын шатахуун хэрэглэгчдийн холбооноос хуурамч шатахууны талаар мэдээлэл хийж байна.   Монголын ...

ОЛИМПИЙН АВАРГУУДТАЙ ХОЛБООТОЙ ТОМ ЭДЛЭН ГАЗРЫН МАРГААН ДЭГДЭВ ҮҮ

  Олимпийн аваргуудтай холбоотой том талбай хамарсан газруудын маргаан дэгдсэн бололтой.  Тодруулбал, ...

Орос ДАШТ-д зориулан дахин 800 сая рубль гаргажээ

  Дэлхийн аварга шалгаруулах тэмцээнийг зохион байгуулахад зориулан ОХУ-ын Засгийн газар нэмэлтээр 800 ...

Монголыг хэн мөхөөж байна вэ?

  АРДЧИЛАЛ нэрээр намуудын бүтцийг ашиглан, “улстѳрчид” хэмээн ѳѳрсдийгѳѳ нэрлэсэн, “юм үзэж нүд ...

ИНЕГ-ын удирдлагууд архидан согтуурч, караокены бармен залууг зоджээ

  Иргэний Нисэхийн Ерөнхий Газрын удирдах албан тушаалтнууд буюу ИНЕГ-ын Дотоод аудитын албаны дарга Н.Мөнхсүрэн, ...

АТГ 46 ГОМДОЛ, МЭДЭЭЛЛИЙГ ШАЛГАЖ БАЙНА

  АТГ-т иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагаас ирүүлсэн нийтийн албан тушаалтны авлига, ашиг сонирхлын зөрчилтэй ...

All Rights Reserved